De aanloop naar het dorp Sommière gaat door het hart van de Condroz. Smalle wegen slingeren langs velden, akkers, bos, beken en een verweerd kruisbeeld verscholen in het hoge gras. Er grazen koeien in een weiland vol met appelbomen. Naast een robuuste boerderij ligt een mesthoop. Hij dampt in de frisse ochtendlucht. De boer heeft de stal zojuist schoongemaakt.
Aan de weg naar de kerk van Sommière staat de kaasmakerij van Alice en Antoine Hazard. Al verschillende generaties lang wordt er kaas gemaakt volgens beproefd recept. Van niet-gepasteuriseerde melk. ‘Wij werken met melk die nog warm is,’ vertelt Alice. ‘Van een boer uit de buurt die niet met een melkrobot werkt. Bij die robots gaat de melk direct de koeling in.’
Kaasmaker Stéphane Maillard, die Alice en Antoine helpt, vult aan: ‘We hebben het wel geprobeerd. Maar als wij de melk hier van 3 naar 32 graden verwarmen, verliest onze kaas zijn karakter. Hij wordt minder smeuïg, is korreliger, niet zo lekker.’
Bij de Fromagerie de Sommière worden zes soorten kaas gemaakt, plus af en toe een gerookte variant. De kaas wordt verkocht in een automaat aan de weg en verder vooral aan restaurants en winkels in de streek. Nee, de kaas uit de Condroz heeft geen speciaal label zoals die van Herve bijvoorbeeld. Er wordt gewoon nog veel kaas in de dorpen zelf gemaakt. Zoals vroeger. ‘Alleen al in onze gemeente zijn vier kaasmakerijen,’ aldus Alice. ‘Drie ervan maken dezelfde kaas als wij. Maar iedereen doet het op zijn eigen manier. Hoe lang leg je ze in de cave, was je de kazen elke dag of één keer per week, gebruik je wel of geen zout, wat is de temperatuur? Je zult je verbazen over het enorme verschil in smaak.’
De kazen van Alice en Antoine staan op het menu bij mijn slaapadres Castel Les Sorbiers aan de oevers van de Maas, op een kwartier rijden. Ze doen er aan Table de Terroir. Chef-kok Mika Lehaire werkt zoveel mogelijk regionaal en met oog voor de seizoenen. Op een bord in de hal hangen foto’s van de ‘leveranciers’ van groente, fruit, vlees, vis, brood, kaas…
De bescheidenheid van deze producenten is kenmerkend voor de overwegend agrarische streek. Het hoogplateau is boerenland. Daar wordt gewerkt. Hoewel het aantal boerderijen sinds 1990 is gehalveerd, zijn het er nog altijd vijfhonderd. Overal waar je gaat, zie je dan ook velden vol maïs, bieten, tarwe, gerst, vlas, spelt en koolzaad. O, en de koeien lopen hier buiten. Zoals het hoort.
Je kunt de Condroz zien als het voorportaal van de hoge Ardennen. Over de precieze grenzen verschillen de meningen. Je hebt een geografische, politieke, toeristische en historische Condroz. Allemaal net even anders. Maar of toppers als Durbuy, Dinant, Modave of Freÿr er officieel nou wel of niet bij horen doet er niet zoveel toe. Ze liggen hoe dan ook in de buurt.
Het plateau wordt doorsneden door tal van kleine beken. Met de hulp van de tijd en de elementen hebben ze intieme valleien in het landschap gesleten. Ik volg watertjes als Le Flavion, Le Bocq en Le Samson. Vanuit het mooie dal van de Molignée bezoek ik het iets hoger gelegen Falaën, een van de mooiste dorpen van Wallonië. Parkeren en wandelen. Er is een korte route in het dorp zelf of een van zo’n negen kilometer door de omgeving.
Geen haast. Genieten van de plek en het moment. Het uitzicht op de Abdij van Maredsous of de ruïnes van het Château de Montaigle bestaat al eeuwen en dat zal nog wel even zo blijven. Ik neem de rust om alles in me op te nemen. Een oud houten hek, het zachte ruisen van de Molignée, een zandpad naar nergens.
De tijd brengt me vanzelf terug naar Falaën met zijn grijze stenen huizen en machtige kasteelhoeve die sinds de zeventiende eeuw nauwelijks is veranderd. De dorpelingen konden zich hier verschansen als er bandieten of plunderende soldaten in de streek waren. Het kasteel is privébezit. Bij speciale gelegenheden wordt het opengesteld voor bezoek. De château-fermes vind je op tal van plekken in de Condroz. Sommige prachtig gerestaureerd, andere nog altijd in gebruik als boerderij, een enkele in verval.
Aan het eind van de dag kom ik thuis in Castel les Sorbiers, omringd door een park van 17 hectare pure rust en stilte. Het kasteeltje dateert uit 1909. Het bouwen van een zogenaamd Maaspaleis was destijds in de mode onder de Belgische beau monde. Een eigen toevluchtsoord voor gezonde lucht en ontspanning. Na een periode van ernstig verval is het nu weer een prachtplek, met dank aan een groep bevriende investeerders die maximale winst ondergeschikt hebben gemaakt aan duurzaam ondernemen.
Ik vind het ’s avonds terug op de menukaart van het restaurant En face de l’île. Inclusief kaas van Alice, Antoine en Stéphane. Het lekkerste glas wijn komt ook uit België: een witte sauvignon blanc uit Nijvel.
Een dag later bezoek ik nog zo’n lokale producent van de kaart: Brasserie Caracole in Falmignoul, op amper vijf minuten rijden. De brouwerij bestaat al sinds de achttiende eeuw en was grotendeels in het bezit van één familie: Moussoux. Tot de huidige eigenaar François Tonglet het in 1992 samen met zijn compagnon Jean-Pierre Debras kocht. Er werd toen al even geen bier meer geproduceerd.
‘Als jongeman heb ik kennisgemaakt met bier en die liefde is nooit overgegaan,’ zegt François. ‘Het was een geweldig avontuur. In die tijd kon je de microbrouwerijen op één hand tellen. Nu is het helemaal hip.’ De hobby werd al snel een echte baan. ‘Wij stoken onze ketels op hout en dat heeft invloed op de manier van brouwen en op de smaak. Hout geeft geen constante vlam die alles heel gecontroleerd verwarmt. Onze koperen ketels leven daardoor meer. De temperaturen kunnen ook hoger oplopen, wat gevolgen heeft voor het proces van karameliseren. Het geeft het bier zijn eigen karakter.’
Achter de brouwerij is een mooi oud proeflokaal met steentjes op de vloer, balken in het plafond, houten tafels en stoelen. In het weekend zijn er ’s middags rondleidingen. Maar een biertje komen proeven kan altijd. ‘Wij doen niet zo aan noviteiten,’ gaat François verder. ‘Liever brouwen we gewoon een goed glas bier. Misschien dat er nog eens een lichter bier bij komt, daar begint vraag naar te komen.’
Vasthouden aan wat goed is. Waarom zou je zoiets veranderen? Het past bij de Condroz, zonder dat het ouderwets wordt. Ambachten en tradities worden met liefde in stand gehouden. Zo ontmoet ik verderop in Falmignoul per toeval Ignace Tissot, gepensioneerd militair en bosbouwer. Met zijn rubberlaarzen, tuinbroek en pet oogt hij meer als een doorgewinterde boer. ‘Ik ben op weg naar mijn paarden,’ zegt hij. ‘Dat zit bij mijn familie in het bloed. Sinds mijn voorouders vanuit Zwitserland naar hier kwamen, hebben we paarden gehad. Acht generaties lang. Ja, destijds was Wallonië rijk en Zwitserland arm. Dat kunnen we ons nu niet meer voorstellen. De Tissots maakten houten tonnen voor de brouwerijen. Nee, de paarden hoeven niet meer te werken. Dat was toen. Het is nu hobby.’
De mooiste manier om de Condroz te ontdekken is rondzwerven. Te voet, op de fiets. De boerendorpen worden nog altijd met elkaar verbonden door kleine wegen. In dorpen met onbekende namen als Soulme, Heer, Wierde, Schaltin en Maffe voel je dat het leven er misschien niet zorgeloos is, maar wel trager gaat.
Een wandeling vanuit Havelange brengt me langs kunstwerken in de natuur. Het is een project dat je op meer plekken in de streek terugvindt. Mijn favoriete werk staat op een boerenschuur geschilderd: een afbeelding van een kind dat een lieveheersbeestje fotografeert.
Het landschap klimt en daalt voorzichtig. Hoewel enkele kastelen hun best doen om me te verleiden, kies ik voor het eenvoudige boerenland. Dat is waar de Condroz voor staat. Logisch ook dat een van de belangrijkste historische gebeurtenissen hier de Koeienoorlog van 1275 tot 1278 was. Boer Engoran uit Goesnes had in een buurdorp een koe gestolen en dat liep nogal uit de hand. Landheren bemoeiden zich ermee, legers en uiteindelijk zelfs buitenlandse vorsten. De koning van Frankrijk moest eraan te pas komen om een einde te maken aan de ellende.
Het zwerven brengt me via een plateau met windmolens, twee landgoederen, drie kastelen en ontelbaar veel leuke dorpen per toeval terug in Sommière. Een gelukje. Uit de automaat van de kaasmakerij van Alice en Antoine neem ik een stuk Condroz mee naar huis. Proberen om de rust vast te houden.
Op zoek naar de perfecte manier om het verborgen hart van Wallonië te ontdekken? Visit Wallonia heeft een gratis downloadbare gids met drie kant-en-klare routes die je langs sprookjesachtige kastelen, charmante dorpjes en glooiende Condroz-landschappen leiden. Onderweg ontdek je pareltjes zoals Modave, Durbuy en Wéris, maar ook rustige, minder bekende plekken waar het leven in een rustiger tempo verloopt. Met deze routes kun je de Condroz zelf verkennen.
Vind je het tof wat we doen? Help ons de inspirerendste reisverhalen ter wereld te blijven delen. Bij WideOyster geloven we in avontuur, in eerlijke verhalen, en in het vangen van de wereld zoals die écht is: rauw, puur en adembenemend mooi.
We reizen naar de uithoeken van de wereld om je te trakteren op betoverende fotografie, diepgravende reisjournalistiek en meeslepende verhalen die informeren én inspireren. Maar voor niets gaat de zon op. Het kost tijd, hartstocht en middelen om WideOyster draaiende te houden – zonder paywalls, zonder clickbait. Gewoon eerlijke, hoogwaardige reiscontent.
Waardeer je wat we doen, steun ons dan met een eenmalige bijdrage.
Klik hieronder om ons te steunen en deel uit te maken van het avontuur.
©WideOyster, 2026. Al onze avonturen zijn auteursrechtelijk beschermd. Ontdek en geniet, maar onthoud: alle rechten voorbehouden.
WideOyster Media BV
Jacobsgasthuissteeg 11
Utrecht
The Netherlands
Net zoals elke reis snacks nodig heeft, heeft onze website cookies nodig om te functioneren. Accepteer onze cookies en laat het avontuur beginnen! Lees ons Privacybeleid.