‘Mensen smokkelden werkelijk alles over deze pas,’ zegt Andreas Neurauter, terwijl hij stopt in een haarspeldbocht boven het Schlegeis-stuwmeer, waarvan het water de kleur van een gletsjer heeft. ‘Zout, tabak, koffie, in beide richtingen, afhankelijk van aan welke kant dat jaar een tekort was.’ Andreas is natuurgids van beroep en astronomiegids uit passie; in één adem wijst hij op alpenkauwen boven ons en bergkristallen uit de bronstijd onder onze voeten.
Het pad klimt eerst geleidelijk, slingerend boven het stuwmeer door kortgegraasd alpengras, en vlakt dan af in een lange traverse waar murmeltieren fluiten vanuit de rotshopen en de Zillertaler Alpen zich in alle richtingen ontvouwen, kam na kam. Tegen de tijd dat het puin onder de voeten begint en de laatste bomen het opgeven, is het Pfitscherjoch al in zicht, een breed groen zadel dat er van een afstand uitziet als niets meer dan een vouw in een deken.
‘Mensen steken hier al negenduizend jaar over, misschien wel langer,’ zegt Andreas, terwijl hij hurkt om een verspreiding van bleke stenen langs het pad aan te wijzen. ‘Dit is vuursteen. Handelaren uit de bronstijd bewerkten het hier op de pas; je kunt de afvalschilfers nog steeds vinden als je weet waar je moet kijken.’ Hij gaat weer rechtop staan en loopt verder, pratend. ‘Later was het zout, en nog later koffie. Tijdens de oorlog was hier ook een mijn, dwangarbeid, verschrikkelijke omstandigheden, midden in deze berg,’ vertelt hij. ‘En na de oorlog is het smokkelen nooit echt gestopt. De generatie van mijn grootvader herinnert zich dat nog. Je stelde hier boven niet te veel vragen over wat er in iemands rugzak zat.’ Een deel van die geschiedenis is goed gedocumenteerd, met kaarten en spullen, in de kleine tentoonstelling Grenzenlos bij de Lavitzalm, een hut waar we langskomen met net genoeg tijd om te kijken, maar niet genoeg om te blijven hangen.
De pas heeft ook ander verkeer, meestal door de lucht. ‘Elke herfst vangen we hier vogels met netten, tienduizenden die in één seizoen oversteken,’ zegt Andreas, wijzend naar de plek waar onderzoekers van BirdLife Tirol en het Hochgebirgs-Naturpark Zillertaler Alpen hun mistnetten spannen bij de bergpas. ‘Vinken, zwaluwen, sijsjes. Een zachte landing, en dan direct weer de lucht in.’
Het Pfitscherjochhaus ligt precies op de grens, en omdat de hut technisch gezien aan de Italiaanse kant staat, is de lunch verplicht. Ik bestel tagliatelle ai funghi porcini, de pasta glanzend van de boter en vol met paddenstoelen die op deze zelfde hellingen zijn geplukt, en spoel het weg met een radler, koud en slechts lichtzoet, in de zon op het terras met Italië aan de ene kant van de tafel en Oostenrijk aan de andere. Andreas heft zijn glas voordat we aan de wandeling terug naar beneden beginnen. ‘Op de smokkelaars,’ zegt hij.
Ik kom aan bij Stoankasern op een e-bike, na een klim van dertienhonderd hoogtemeters. Het Zillertal neemt fietsen serieus: het dal telt meer dan 1.300 kilometer aan bewegwijzerde routes, van rustige dalpaden langs de rivier tot alpiene trails die een normale fiets al ver voor de boomgrens zouden slopen. Bij de meeste berghutten staan nu oplaadpunten, en de helft van de fietsers is elektrisch; mensen die twee keer zo oud zijn als ik en er duidelijk van genieten.
De Zwitserse kok van het Jausenstation staat met een verrekijker voor de hut wanneer ik aan kom rollen. Hij volgt een rij wandelaars op de kam onder de Grüblspitze en maakt de rekensom die bepaalt hoeveel borden er bij de lunch naar buiten gaan. Hij laat de kijker net lang genoeg zakken om naar mijn fiets te knikken.
In de kaasmakerij ernaast draait Tobias Huber, Tobi voor iedereen hier, de wrongel om in een koperen ketel ter grootte van een hottub. ‘Je verwarmt de melk langzaam, voegt dan het stremsel toe, en je moet voelen wanneer de wrongel klaar is, niet op de klok kijken,’ zegt hij, terwijl hij de wrongel tussen zijn vingers knijpt. ‘Dan wordt het gesneden, geroerd, in de vormen geperst en gaat het voor de komende maanden de kelder in.’ Hij is twintig en kwam naar de alm omdat hij een buitenleven wilde in plaats van een industrieel leven binnen. Tussen april en oktober verwerkt hij dagelijks 1.400 liter melk van 120 koeien tot zes wielen bergkäse van elk 25 tot 30 kilo, plus nog Tilsiter en roodschimmelkaas. ‘Van twee uur 's nachts tot elf uur, elke dag,’ zegt hij, en haalt zijn schouders op alsof het een eerlijke ruil is. ‘Je went aan de uren. Je went er niet aan hoe goed het smaakt als het eindelijk klaar is.’ Een van de bergkäse won onlangs goud op de Käsiade, het kampioenschap voor alpenkazen.
Hanna Lederer brengt de borden naar buiten, lachend om iets wat een van de andere gasten heeft gezegd; het soort lach dat hoofden doet omdraaien bij naburige tafels en het hele terras vrolijker laat aanvoelen dan dertig seconden daarvoor. Ze is drieëntwintig, bezig aan haar tweede zomer op de alm en opgegroeid op een boerderij in Beieren, dus de alpiene levensstijl schrikt haar niet af. ‘De bergen vereisen dat je flexibel bent,’ zegt ze, nog steeds glimlachend, terwijl ze een plank met brood en kaas neerzet, ‘en dat je accepteert wat de natuur beslist.’ Bergkäse rijpt op deze hoogte vele maanden voordat hij klaar is, zo langzaam dat er nauwelijks gaten ontstaan die in het dal beneden wel gemakkelijk gevormd worden.
Natuurgids Andreas Neurauter leidt astronomietours naar de bergkammen boven het Zillertal, op zoek naar meteorenzwermen, verduisteringen en heldere sterrenhemels, ver weg van de lichtvervuiling van de stad. Neem een camera mee, of gebruik gewoon je ogen, en laat hem de uitleg geven.
Via ferrata-ladders en kruipruimtes leiden je diep de Spannagel-grot in, onder begeleiding van geologen die het marmer als een boek kunnen lezen. Een koele, spectaculaire ontsnapping aan de zomerhitte, het hele jaar door geopend boven Hintertux.
De Spannagelgrot werd in 1919 bij toeval ontdekt toen Alois Hotter, die de hut erboven beheerde, tocht voelde uit een spleet die eigenlijk niet zou moeten ademen. Het duurde tot de jaren zestig voordat iemand de grot fatsoenlijk verkende, en tot 1994, dankzij hutbeheerder Josef Klausner, voordat een gedeelte openging voor bezoekers. We beginnen als een groep van zes personen, plus Christoph Anfang, die de grot tegenwoordig beheert, en Jan Koutny, die hier gidst terwijl hij zijn studie geologie afrondt. Christoph leidt ons door de eerste spelonken en vertelt de geschiedenis van de grot.
Halverwege, bovenaan het eerste via ferrata-gedeelte, splitst de groep zich. Christoph keert met de helft van ons terug naar de gemakkelijkere route, en ik ga verder met Jan, dieper de grot in, naar de ladders en kruipruimtes waar het plafond steeds lager wordt.
‘Je klimt op dit moment door ongeveer tweehonderdtachtig miljoen jaar aan druk,’ zegt Jan, terwijl hij met zijn hoofdlamp over een muur schijnt die gestreept is als een stuk spek. ‘Dit hele systeem is van marmer, een van de grootste in de Alpen, lopend van Hintertux zuidwaarts naar het Spannagelhaus.’ Hij klopt met zijn vuist op de rots. ‘Vroeger was dit zeebodem. Toen duwde de Afrikaanse plaat tegen de Europese en werd dit alles omhoog gevouwen, samengeperst, verhit, en wat modder en schelp was, werd dit.’ Hij wijst op een naad van puur wit die door het grijs loopt. ‘Die lijn is een andere druk, een andere diepte dan de laag ernaast. Je klimt eigenlijk door een zeer trage botsing.’ Verderop vertelt hij: ‘Zomer, winter, het maakt niet uit. Het is hier al twee graden sinds voordat wij bestonden, en het zal nog lang daarna twee graden zijn.’
We beklimmen ladders, bukken en kruipen uiteindelijk weer naar buiten, en tegen de tijd dat we dat doen, is het fijne grijze slib van de grot overal in gaan zitten. Het zit in mijn overall, onder mijn vingernagels, in elk knopje en elke naad van mijn camera; een fijn stof dat zelfs na veelvuldig borstelen tijdens de wandeling terug naar de hut niet lijkt te verdwijnen.
Laat in de middag klimmen we omhoog, weer onder leiding van Andreas, naar een plateau vlak onder de Rastkogel. Een kleine groep van ons volgt hem terwijl het licht goudkleurig is, met camera's en statieven die tegen rugzakken tikken. Tegen de tijd dat we het plateau bereiken, is er niets meer tussen de zon en ons behalve de maan, die heel bewust is begonnen er een hap uit te nemen.
Andreas stelt camera's op en deelt speciale eclipsbrillen uit aan de groep. Hij legt de mechanica van een gedeeltelijke verduistering uit aan iedereen die wil luisteren, terwijl ik op zoek ga naar een voorgrond. Ik vind die in Bjorn, een Nederlandse wandelaar in de groep die nog geen idee heeft dat hij op het punt staat het beeld van zijn eigen reis te worden. Met een lange lens en wat geduldig herpositioneren breng ik hem in lijn met de lichtcirkel die naar de horizon in het westen zakt. De zon gaat ergens onder achter de verre contouren van de Zugspitze in Duitsland. Bjorn springt van rots naar rots zonder precies te weten waarom, maar als ik hem de resultaten laat zien, begrijpt hij dat hij nu deel uitmaakt van een historisch moment, vastgelegd voor het nageslacht.
Het toeval wil dat deze specifieke samenstand – een gedeeltelijke zonsverduistering op dezelfde augustusnacht als het hoogtepunt van de Perseïden-meteorenzwerm, onder een nieuwe maan die donker genoeg is om ze goed te zien – in een eeuw niet is voorgekomen. Niemand op de kam heeft haast om te vertrekken. We wachten samen het laatste restje kleur af en beginnen dan in het donker aan de afdaling, met hoofdlampen die in een losse lijn op en neer deinen. Ergens tijdens de afdaling beginnen de eerste Perseïden strepen door de lucht boven ons te trekken, alsof de berg simpelweg de ene show voor de andere heeft verruild nog voordat we het einde van de wandeling hadden bereikt. Ik trek me terug in mijn eigen gedachten en haal herinneringen op aan de spectaculaire schoonheid die het Zillertal me heeft getoond. Het smaakt naar meer.
Van vlakke dalpaden langs de Ziller tot alpiene beklimmingen die eindigen bij almen op 2.000 meter hoogte: het Zillertal is gemaakt voor twee wielen. E-bikeverhuur en oplaadpunten vind je overal, dus de enige echte beslissing is hoe ver de motor je de berg op helpt.
Vind je het tof wat we doen? Help ons de inspirerendste reisverhalen ter wereld te blijven delen. Bij WideOyster geloven we in avontuur, in eerlijke verhalen, en in het vangen van de wereld zoals die écht is: rauw, puur en adembenemend mooi.
We reizen naar de uithoeken van de wereld om je te trakteren op betoverende fotografie, diepgravende reisjournalistiek en meeslepende verhalen die informeren én inspireren. Maar voor niets gaat de zon op. Het kost tijd, hartstocht en middelen om WideOyster draaiende te houden – zonder paywalls, zonder clickbait. Gewoon eerlijke, hoogwaardige reiscontent.
Waardeer je wat we doen, steun ons dan met een eenmalige bijdrage.
Klik hieronder om ons te steunen en deel uit te maken van het avontuur.
©WideOyster, 2026. Al onze avonturen zijn auteursrechtelijk beschermd. Ontdek en geniet, maar onthoud: alle rechten voorbehouden.
WideOyster Media BV
Jacobsgasthuissteeg 11
Utrecht
The Netherlands
Net zoals elke reis snacks nodig heeft, heeft onze website cookies nodig om te functioneren. Accepteer onze cookies en laat het avontuur beginnen! Lees ons Privacybeleid.